Święto Ogniowe obchodzone jest w Żorach nieprzerwanie od 1702 roku i od kilku lat figuruje na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Mimo to wielu młodych żorzan, choć co roku uczestniczy w procesji, nie zna historii stojącej za ślubowaniem sprzed ponad trzech wieków.

Opowieść zacznie się od genezy: skąd wzięło się ślubowanie złożone przez mieszkańców po pożarze miasta w 1702 roku i jak wyglądały obchody Święta w kolejnych stuleciach. Osobny wątek poświęcony będzie historii przerw w obchodach: zakazowi procesji w czasie okupacji, ograniczeniom nakładanym przez władze w czasach PRL-u oraz osobliwej trasie procesji w stanie wojennym, gdy zamiast wokół Rynku prowadziła ona wokół kościoła. Nie zabraknie też współczesności: mszy celebrowanej przez arcybiskupa metropolitę katowickiego i procesji z pochodniami, w której co roku bierze udział całe miasto. Prelegenci opowiedzą również o mniej oczywistym, domowym wymiarze tradycji: dekorowaniu okien i parapetów białymi obrusami, kwiatami, świecami i wstążkami, które od pokoleń towarzyszy Świętu w żorskich mieszkaniach.

Głosy, których nikt wcześniej nie nagrał

Prelekcja to element większego projektu „Ogień pamięci – dokumentacja i przekaz ustny Święta Ogniowego w Żorach", który realizuje Fundacja Sztuka.

Jego sercem są nagrania wideo z żorskimi seniorami-depozytariuszami tradycji, którzy od dzieciństwa uczestniczą w procesji i pamiętają obchody z lat 60. i 70. XX wieku, w tym z okresu szczególnie trudnego dla tej tradycji. Do tej pory nikt nie utrwalił ich wspomnień w żadnej formie nagrania a wraz z odejściem tego pokolenia ta wiedza zniknęłaby bezpowrotnie. Nagrania mają formę szczerej rozmowy, a nie relacji historyka czy badacza bowiem, jak podkreślają twórcy projektu, to sami depozytariusze tradycji najlepiej opowiedzą o tym, co dla nich znaczy Święto Ogniowe.

Gotowe filmy trafiają na nową stronę swietoogniowe.zory.pl — witrynę poświęconą wyłącznie historii i dziedzictwu Święta Ogniowego. Oprócz nagrań znajdzie się tam też cyfrowe archiwum fotografii i dokumentów dokumentujących uroczystości na przestrzeni lat, historia Święta opracowana na podstawie źródeł oraz informacje o wpisie na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Strona jest bezpłatna i niekomercyjna, spełnia standard dostępności WCAG 2.2, a nagrania mają napisy — dzięki temu skorzystają z nich także osoby niesłyszące i słabosłyszące.

Gdzie i kiedy Muzeum Miejskie w Żorach, ul. Muzealna 1/2
 5 października 2026 r., godz. 12:00

Organizatorzy zachęcają do udziału nie tylko uczniów, ale wszystkich mieszkańców Żor zainteresowanych historią miasta — to okazja, by usłyszeć o tradycji, która trwa nieprzerwanie od trzech wieków, i zobaczyć pierwsze fragmenty nagrań, które jeszcze niedawno istniały wyłącznie w pamięci najstarszych żorzan.

Projekt „Ogień pamięci" realizuje Fundacja Sztuka. Zadanie dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Instytutu Dziedzictwa „Niematerialne – przekaż dalej 2026”.